Bezieling

Zielzoekers. Het is wellicht de meest opvallende titel uit het programma dat Toneelhuis u volgend seizoen aanbiedt. Bij een eerste lezing lijkt het woord een schrijffout te bevatten. Moet het niet ‘asielzoekers’ zijn? Toch niet. Zielzoekers is de titel van een project dat Mokhallad Rasem in 2017 in het asielcentrum van Menen maakt. Misschien kon alleen maar iemand als Mokhallad in het woord ‘asiel’ het woord ‘ziel’ horen. Wellicht omdat hij als Irakees op een andere manier naar het Nederlands luistert. Wellicht ook omdat hij de langdurige en moeizame ervaring van het migreren en asiel aanvragen aan den lijve heeft ondervonden.

Maar het woord ‘zielzoeker’ maakt alles veel breder. Het impliceert ook degenen die het geluk hebben niet op de vlucht te moeten gaan omdat hun land onder de oorlog en de ellende kreunt. Het woord suggereert dat ook wij die geen asiel moeten zoeken, misschien toch iets moeten zoeken. Het woord ‘ziel’ klinkt ouderwets en we gebruiken het nog nauwelijks, maar intuïtief begrijpen we het nog. De betekenis ervan wordt duidelijk in uitdrukkingen als ‘je ziel kwijt zijn’ en ‘je ziel verkopen’, of ‘bezield’ en ‘tot in je ziel geraakt’. ‘Ziel’ heeft duidelijk iets te maken met wat ons wezenlijk aangaat.

Er is op dit ogenblik veel dat ons aangaat. Zijn het niet de asielzoekers die Europa de voorbije maanden geconfronteerd hebben met de vraag naar zijn diepste wezen? Waar staat Europa voor? Wat zijn zijn waarden? Is Europa iets fundamenteels aan het verliezen? Zijn ‘ziel’ misschien? En wat heeft theater daarmee te maken, zult u vragen? Ook het theater wordt meegesleurd in de grote crisis waar Europa doorgaat: de migratie, het terroristisch geweld, de roep om diversiteit, de sociale ongelijkheid, de economische crisis, de politieke verharding,…

Het is in die complexe context dat de theatermakers van Toneelhuis hun voorstellingen maken. Ze reageren erop vanuit hun particuliere manier van werken: sommigen expliciet, sommigen minder direct, anderen via het tekstrepertoire, nog anderen vooral via het beeld, nu eens in de Bourla, dan weer in de publieke ruimte. In de loop van het volgend seizoen starten we met twee nieuwe initiatieven: P.U.L.S., een traject dat we afleggen met vijf jonge theatermakers, en het Buro voor Stedelijk Enthousiasme, een intense samenwerking met MartHa!tentatief rond stad en theater. We blijven geloven in de toekomst en in de rol die het theater daarin kan spelen.

Ik zou willen eindigen met een uitspraak van de Russische filmmaker Tarkovsky die me al vele jaren zeer dierbaar is: “Kunst bevestigt het beste in de mens: hoop, liefde, geloof, schoonheid, gebed; of waarin hij gelooft en waarop hij hoopt. Als iemand die niet kan zwemmen in het water valt, zal zijn lichaam instinctief bewegingen maken om hem te redden. Zo is de kunst het instinct dat de mens, in geestelijke zin, voor verdrinking behoedt.”

In al hun onvatbaarheid en kwetsbaarheid zijn het precies deze woorden die we nu moeten inzetten tegen de angst, de terreur, het cynisme, de onverschilligheid,…

Hoop. Liefde. Schoonheid. Geest. Ziel.

Guy Cassiers
Toneelhuis